درسنامه آموزشی فارسی کلاس ششم
درس 15: ميوهی هنر
آن قصّه شنیدید که در باغ، یکی روز
از جورِ تَبَر، زار بنالید سپیدار
آن داستان را شنیدهاید که روزی در باغ از ستم تبر سپیدار سخت ناله میکرد؟
کز من نه دگر بیخ و بُنی ماند و نه شاخی
از تیشهی هیزم شکن و ارّهی نجّار
که از دست ارّه نجار و تیشه هزم شکن برای من نه ریشهای مانده و نه شاخهای
گفتش تبر آهسته که جرم تو همین بس
کاین موسم حاصل بوَد و نیست تو را بار
تبر آهسته به او گفت: گناه تو این است که الان فصل میوه دادن است ولی تو میوه و ثمری ندادهای.
تا شام، نیفتاد صدای تبر از گوش
شد توده در آن باغ، سحر، هیمهی بسیار
تا شب صدای تبر قطع نشد و صبح بود که در آن باغ تودهای از هیزم جمع شده بود.
دهقان چو تنور خود از این هیمه برافروخت
بگریست سپیدار و چنین گفت دگر بار
وقتی باغبان تنور خودش را با آن هیزم روشن کرد سپیدار گریه کرد و دوباره گفت:
آوَخ که شدم هیزم و، آتشگر گیتی
اندام مرا سوخت چنین ز آتشِ اِدبار
افسوس که به هیزم تبدیل شدهام و دنیای سوزان (ستمگر) بدن مرا این چنین در آتش بدبختی سوزاند.
خندید بر او شعله، که از دست که نالی؟
ناچیزی تو، کرد بدین گونه تو را خوار
شعله به او خندید و گفت از چه کسی شکایت میکنی؟ بیارزشی تو بود که اینگونه تو را پست و حقیر کرد.
آن شاخ که سر بر کشد و میوه نیارد
فرجام، به جز سوختنش نیست سزاوار
آن شاخهای که رشد میکند ولی میوه نمیدهد سرانجامش شایستهتر از این نیست که سوزانده میشود.
جز دانش حکمت نَبوَد میوهی انسان
ای میوه فروش هنر، این دکّه و بازار
حاصل عمر انسان چیزی جز دانش و حکمت نیست ای انسان اگر دانش و هنری اندوختهای حالا وقت ارائه آن است.
از گفتهی ناکرده و بیهوده چه حاصل؟
کردار نکو کن، که نه سودی ست ز گفتار
سخن بیهودهای که به آن عمل نمیشود چه فایدهای دارد عمل و کار خود را درست کن و درست انجام بده که در گفتار بیعمل سودی نیست.
آسان گذرد گر شب و روز و مه و سالت
روز عمل و مزد، بوَد کار تو دشوار
اگر شب و روز و ماه و سال تو به تنبلی و تن پروری بگذرد و کار مفیدی برای آخرت انجام ندهی، روز قیامت که روز حساب اعمال و پاداش دادن است کار تو دشوار میشود
پروین اعتصامی
درک مطلب (صفحهٔ 99 کتاب درسی)
1- علتّ قطع کردن درخت سپیدار چه بود؟
چون در فصل برداشت، هیچ میوهای نداشت.
2- منظور شاعر از مصراع «کردار نکو کن که نه سودی ست ز گفتار» چیست؟
حرف زدن فایدهای ندارد، باید عمل و رفتار خوب داشته باشیم. (به عمل کار برآید به سخنرانی نیست)
3- به نظر شما پیام این شعر چیست؟
دانش و حکمت محصول و ثمرهی انسان است و کسی که دانش و جکمت نداشته باشد، مانند درختی است که میوه و محصول ندارد.
4- به نظر شما درخت سپیدار هیچ فایده ای ندارد؟ دلیل خود را بیان کنید.
بعضی از فایدههای درخت سپیدار عبارتاند از: تولید اکسیژن، ایجاد سایه، محلی برای لانه سازی پرندگان و استفاده از چوب آن، همچنین و بعضی شاعران نیز، این گونه درختان بیمیوه را آزاد و رها از تعلقات دنیا میدانند.